ردپای اختلال در شبکه‌های مغزی بیماران پارکینسون در تصویربرداری پیشرفته مغز

پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران در مطالعه‌ای با استفاده از داده‌های تصویربرداری پیشرفته مغز دریافتند که بیماری پارکینسون با کاهش تدریجی شاخصی مرتبط با مسیرهای اطراف عروق مغزی و تغییر در شبکه‌های ارتباطی مغز همراه است؛ تغییراتی که با شدت اختلالات حرکتی و برخی اختلالات خواب بیماران ارتباط دارد و می‌تواند به شناخت بهتر روند پیشرفت این بیماری کمک کند.

به نقل از علم خوان، بیماری پارکینسون اگرچه عمدتاً با اختلالات حرکتی شناخته می‌شود، اما شواهد علمی نشان می‌دهد که این بیماری شبکه‌های گسترده‌تری از مغز را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در همین راستا، پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران در مطالعه‌ای با بررسی داده‌های تصویربرداری مغزی در طول زمان، تغییرات مسیرهای ارتباطی مغز و شاخص‌های مرتبط با سامانه پاک‌سازی مواد زائد مغزی را در مبتلایان به این بیماری بررسی کرده‌اند.

نتایج این پژوهش نشان می‌دهد شاخصی به نام DTI-ALPS در افراد مبتلا به پارکینسون در طول زمان کاهش می‌یابد؛ در حالی که این شاخص در افراد سالم نسبتاً ثابت باقی می‌ماند. همچنین مقادیر پایین‌تر این شاخص با شدت بیشتر علائم حرکتی و اختلال رفتار خواب REM ارتباط دارد.

مغز برای حفظ عملکرد طبیعی خود باید مواد زائد حاصل از فعالیت سلول‌های عصبی را دفع کند. یکی از سازوکارهای مطرح در این زمینه، سامانه گلیمفاتیک (Glymphatic System) است که با مشارکت مایع مغزی‌نخاعی و فضاهای اطراف عروق خونی، به جابه‌جایی و پاک‌سازی مواد زائد از بافت مغز کمک می‌کند. اختلال احتمالی در این فرایند می‌تواند با تجمع مواد غیرطبیعی در مغز ارتباط داشته باشد؛ موضوعی که در بیماری‌های تحلیل‌برنده عصبی از جمله پارکینسون مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.

در بیماری پارکینسون، تجمع غیرطبیعی پروتئین آلفاـ‌سینوکلئین در سلول‌های عصبی از ویژگی‌های مهم بیماری محسوب می‌شود. از این رو، بررسی مسیرهای مرتبط با پاک‌سازی مغز می‌تواند به شناخت بهتر سازوکارهای زیستی این بیماری کمک کند.

در این مطالعه، پژوهشگران برای بررسی تغییرات مرتبط با فضاهای اطراف عروق مغزی از شاخص DTI-ALPS استفاده کردند. این شاخص با بهره‌گیری از روش تصویربرداری تانسور انتشار (Diffusion Tensor Imaging) یا DTI محاسبه می‌شود. این روش با بررسی نحوه انتشار مولکول‌های آب در بافت مغز، اطلاعاتی درباره ویژگی‌های ریزساختاری بافت و جهت انتشار آب فراهم می‌کند. شاخص ALPS نیز با اندازه‌گیری انتشار آب در راستاهای مشخص در مجاورت عروق مغزی، اطلاعات غیرمستقیمی درباره ویژگی‌های انتشار آب در فضاهای اطراف عروق ارائه می‌دهد. البته این شاخص اندازه‌گیری مستقیم میزان پاک‌سازی مواد زائد از مغز نیست، بلکه نشانگری تصویربرداری و غیرمستقیم برای بررسی تغییرات مرتبط با مسیرهای اطراف عروق به شمار می‌رود.

پژوهشگران در این مطالعه داده‌های تصویربرداری مغزی مربوط به سه مجموعه پژوهشی بین‌المللی شامل ابتکار نشانگرهای پیشرفت بیماری پارکینسون (PPMI)، مطالعه پیری مغز هاروارد (HABS) و ابتکار تصویربرداری عصبی بیماری آلزایمر (ADNI) را بررسی کردند. آنها با استفاده از مدل‌های آماری طولی، تغییرات شاخص DTI-ALPS و ارتباط آن را با شبکه‌های ارتباطی مغز و وضعیت بالینی بیماران ارزیابی کردند. همچنین با تحلیل شبکه‌های ساختاری مغز (Structural Connectome)، تغییرات ارتباط میان نواحی مختلف مغز را در طول زمان مورد بررسی قرار دادند.

یکی از یافته‌های اصلی این پژوهش، کاهش معنادار شاخص DTI-ALPS در افراد مبتلا به پارکینسون در طول زمان بود؛ در حالی که این شاخص در گروه افراد سالم نسبتاً ثابت باقی ماند. بر اساس نتایج آماری مطالعه، تفاوت روند تغییرات این شاخص میان دو گروه معنادار بود (β = -0.032، p کمتر از ۰٫۰۰۱). این یافته نشان می‌دهد تغییرات مشاهده‌شده صرفاً با افزایش سن قابل توضیح نیست و می‌تواند با فرایندهای زیستی مرتبط با بیماری پارکینسون ارتباط داشته باشد. همچنین پژوهشگران دریافتند مقادیر پایین‌تر شاخص ALPS با شدت بیشتر علائم حرکتی در بیماران ارتباط دارد. این شاخص با شدت بیشتر اختلال رفتار خواب REM نیز مرتبط بود.

اختلال رفتار خواب REM وضعیتی است که در آن فرد هنگام خواب، حرکاتی متناسب با محتوای رؤیاهای خود انجام می‌دهد. این اختلال در برخی افراد ممکن است سال‌ها پیش از بروز علائم حرکتی پارکینسون ظاهر شود.

بررسی شبکه‌های ساختاری مغز نشان داد که در طول زمان، ارتباطات میان برخی نواحی مغز کاهش و در برخی مسیرهای دیگر افزایش پیدا می‌کند. بر اساس نتایج این تحلیل، ارتباطات در شبکه حالت پیش‌فرض مغز (Default Mode Network) که در فعالیت‌هایی مانند تفکر درونی و یادآوری نقش دارد، به‌تدریج کاهش می‌یابد. همچنین کاهش ارتباطات در شبکه حسی‌ـ‌حرکتی (Somatomotor Network) که در کنترل و هماهنگی حرکات بدن نقش دارد و برخی شبکه‌های زیرقشری مرتبط با کنترل حرکت و تنظیم عملکردهای عصبی مشاهده شد. در مقابل، ارتباطات در برخی مسیرهای مرتبط با مخچه و شبکه‌های حسی‌ـ‌حرکتی و همچنین تعدادی از مسیرهای ارتباطی میان دو نیمکره مغز افزایش پیدا کرد. 

پژوهشگران همچنین دریافتند مقادیر پایین‌تر شاخص ALPS با تغییرات گسترده‌تری در ارتباطات ساختاری مغز همراه است؛ تغییراتی که علاوه بر نواحی زیرقشری، شبکه‌های مخچه‌ای و بخش‌هایی مرتبط با عملکردهای شناختی پیچیده‌تر را نیز در بر می‌گیرد.

بیماری پارکینسون معمولاً با اختلال در عملکرد سلول‌های عصبی تولیدکننده دوپامین در ناحیه‌ای از مغز به نام «جسم سیاه» شناخته می‌شود، اما شواهد پژوهشی نشان می‌دهد این بیماری محدود به مسیرهای کنترل حرکت نیست و شبکه‌های گسترده‌تری از مغز را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

یافته‌های این مطالعه نیز با نشان دادن ارتباط میان تغییرات شاخص ALPS، شدت علائم حرکتی و تغییرات شبکه‌های ارتباطی مغز، بر اهمیت بررسی هم‌زمان فرایندهای زیستی مختلف در شناخت روند پیشرفت بیماری تأکید دارد. بر این اساس، شاخص DTI-ALPS می‌تواند در مطالعات آینده به‌عنوان یکی از نشانگرهای تصویربرداری برای بررسی تغییرات بیماری و ارزیابی ارتباط میان ویژگی‌های مسیرهای اطراف عروق و سلامت شبکه‌های مغزی مورد توجه قرار گیرد. با این حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند که این شاخص هنوز یک ابزار تشخیصی قطعی یا آزمونی مستقل برای پیش‌بینی روند بیماری محسوب نمی‌شود و کاهش آن نیز به‌تنهایی اثبات‌کننده اختلال در فرایند پاک‌سازی مواد زائد از مغز نیست.

اخبار مرتبط

منبع: ايسنا
آیا این خبر مفید بود؟

نتیجه بر اساس رای موافق و رای مخالف

ارسال به دیگران :

نظر شما

وب گردی