واکسن جدید سرطان پانکراس را هدف گرفت
پژوهشگران با توسعه واکسنی توانستند واکنش ایمنی اختصاصی علیه سلولهای پیشسرطانی پانکراس ایجاد کنند که میتواند مسیر جدیدی برای پیشگیری از این سرطان مرگبار باشد.
واکسن جدید مبتنی بر پپتید در نخستین مرحله آزمایش بالینی توانسته است واکنش سلولهای ایمنی بدن را در افراد پرخطر فعال کند و روند تبدیل ضایعات پیشسرطانی پانکراس به تومور را کاهش دهد.
آدنوکارسینوم مجرای پانکراس (PDAC) که شایعترین نوع سرطان پانکراس محسوب میشود، معمولا در مراحل پیشرفته تشخیص داده میشود زیرا در مراحل اولیه علائم محدودی دارد و همین موضوع باعث کاهش نرخ بقای بیماران میشود. با این حال، تومورهای این نوع سرطان اغلب طی چند دهه از کیستها یا ضایعات خوشخیمتر ایجاد میشوند.
از آنجا که حدود ۱۰ درصد از افرادی که به سرطان آدنوکارسینوم مجرای پانکراس مبتلا میشوند، زمینه ژنتیکی ابتلا به این بیماری را دارند، پزشکان امیدوارند بتوانند با مداخلات زودهنگام، روند پیشرفت بیماری را به تاخیر بیندازند یا حتی از ایجاد سرطان پیشگیری کنند.
گروهی از پژوهشگران دانشگاه جانز هاپکینز در آمریکا، امکان استفاده از واکسنی را بررسی کردند که سلولهای دارای شایعترین جهشهای ژن «کیراس» (KRAS) را هدف قرار میدهد. ژن «کیراس»، یکی از ژنهایی است که بیشترین تغییرات مرتبط با رشد سلولی را در سرطان پانکراس و ضایعات پیشسرطانی این اندام دارد.
نتایج کارآزمایی بالینی مرحله اول نشان داد که واکسن سرطان توانسته است واکنش محافظتی سلولهای «تی» اختصاصی را تحریک کند و سرعت تبدیل ضایعات پانکراس به سرطان را در شرکتکنندگان کاهش دهد.
الیزابت جافی، متخصص سرطان و از پژوهشگران این پژوهش گفت: این نتایج آغاز مسیر است، اما یافتهها نشان میدهد، سیستم ایمنی بدن فعال شده است.
پژوهشگران ابتدا ۶ نوع شایع جهشیافته ژن «کیرس» در تومورهای آدنوکارسینوم مجرای پانکراس را شناسایی کردند و آنها را در یک واکسن مبتنی بر پپتید قرار دادند. نتایج پژوهشهای پیشین این گروه نشان داد که این واکسن در بیماران مبتلا به سرطان پانکراس، هنگام دریافت درمانهای دیگر یا پس از جراحی، ایمن بوده و توانسته است سلولهای «تی» اختصاصی علیه جهشهای «کیرس» ایجاد کند.
پژوهشگران در آزمایش جدید، افرادی را انتخاب کردند که به دلیل عوامل ژنتیکی در معرض خطر بالای ابتلا به آدنوکارسینوم مجرای پانکراس بودند و در آنان ضایعات پانکراس مشاهده شده بود، اما هنوز به سرطان تبدیل نشده بودند.
تعداد ۲۰ بیمار واجد شرایط، چهار نوبت واکسن مبتنی بر جهش «کیرس» دریافت کردند که یکی از آنها دوز یادآور، چهار هفته پس از آخرین تزریق اولیه بود. پژوهشگران در مراحل مختلف، نمونه خون شرکتکنندگان را بررسی کردند تا میزان واکنش سیستم ایمنی آنها را ارزیابی کنند.
نتایج نشان داد، عوارض جانبی واکسن خفیف بوده و شامل خستگی، لرز و علائم شبیه آنفلوآنزا بوده است که همگی بهطور خودبهخود برطرف شدند.
مقایسه واکنش سلولهای «تی» پیش و پس از واکسیناسیون نشان داد، پاسخ این سلولها علیه تمامی آنتیژنهای جهشیافته «کیرس» موجود در واکسن، بهطور متوسط ۱۸.۲ برابر افزایش یافته است. نیمی از بیماران نیز واکنش ایمنی قوی علیه همه پپتیدهای موجود در واکسن نشان دادند.
پژوهشگران پس از پیگیری میانگین ۱۶.۵ ماهه اعلام کردند: هیچیک از افراد واکسینهشده شاهد تبدیل کیستها و ضایعات غیرتهاجمی خود به تومور سرطانی نبودند. در سه بیمار، کیستهای پانکراس بهطور کامل از بین رفت و در سه بیمار دیگر، ضایعات کوچکتر شد. همچنین در سایر شرکتکنندگان، ضایعات بدون تغییر ماند.
مقایسه این نتایج با گروهی از افراد واکسینهنشده که در دوره مشابه تحت نظر بودند، نشان داد، پیشرفت بیماری در گروه واکسینهنشده بیشتر بوده است.
پژوهشگران همچنین گروهی از بیمارانی را که یک یا دو سال پس از آخرین نوبت واکسیناسیون برای پیگیریهای اختیاری مراجعه کرده بودند، بررسی کردند. نتایج نشان داد که واکسن همچنان سلولهای دفاعی بدن را فعال نگه میدارد. هرچند تعداد این سلولها به مرور زمان کاهش یافت، اما نتایج آزمایشها نشان داد آنها پس از مواجهه دوباره با «کیرس»، همچنان واکنش ایمنی قوی و توانایی تکثیر خود را حفظ کردهاند.
طبق گزارش ساینتیست، نیها زیدی، متخصص سرطان و از پژوهشگران این پژوهش گفت: این پژوهش، نخستین شواهد مفهومی درباره استفاده از واکسنها برای پیشگیری از سرطان پانکراس در انسانها را ارائه میدهد.
نتایج این پژوهش در نشریه Cancer Discovery منتشر شده است.
نظر شما