رفتار رانندگان و خطر حواسپرتی:
مهمترین عوامل حواسپرتی پشت فرمان
پژوهشگران در مطالعهای تازه، به سراغ یکی از مسائل پرچالش حملونقل یعنی حواسپرتی پشت فرمان رفتهاند؛ پدیدهای که با رفتارهای روزمره رانندگی گره خورده و میتواند خطر تصادف و اختلال در جریان ترافیک را افزایش دهد.
حواسپرتی هنگام رانندگی در سالهای اخیر به یکی از رفتارهای رایج و در عین حال نگرانکننده در جادهها تبدیل شده است.
این پدیده فقط به معنای نگاه نکردن به مسیر نیست، بلکه هر عاملی که توجه راننده را از کار اصلی یعنی کنترل خودرو و توجه به محیط اطراف دور کند، در این دسته قرار میگیرد. حواسپرتی میتواند بیرونی باشد؛ مثل توجه بیش از اندازه به اتفاقات اطراف جاده، یا درونی باشد؛ یعنی ناشی از اتفاقات و فعالیتهایی که داخل خودرو رخ میدهد.
به گفته پژوهشگران، عوامل درون خودرو در بسیاری از موارد نقش پررنگتری دارند. کارهایی مانند استفاده از تلفن همراه، تنظیم تجهیزات خودرو، خوردن و نوشیدن، سیگار کشیدن یا صحبت با سرنشینان از جمله رفتارهای رایجی هستند که میتوانند تمرکز راننده را کاهش دهند و احتمال بروز حادثه را بالا ببرند.
این موضوع فقط به خودروهای معمولی محدود نمیشود و با پیشرفت فناوری نیز همچنان پابرجاست. حتی در خودروهایی که بخشی از وظایف رانندگی را بهصورت خودکار انجام میدهند، همچنان نظارت بر رفتار راننده ضروری است.
پژوهشهای پیشین نشان دادهاند که تشخیص بهموقع خستگی و حواسپرتی میتواند به کاهش تصادفها کمک کند. درک این موضوع نیز مهم است که رفتار راننده تنها یک واکنش ساده نیست، بلکه به تصمیمگیری در چند سطح وابسته است، از برنامهریزی کلی گرفته تا مانور در موقعیتهای واقعی و کنترل لحظهای خودرو. به همین دلیل، بررسی اینکه راننده چه زمانی و چرا به سراغ کارهای فرعی مانند استفاده از تلفن همراه میرود، میتواند در طراحی آموزشها، هشدارها و سیاستهای پیشگیرانه نقش مهمی داشته باشد.
در همین چارچوب، شهاب حسنپور، استادیار گروه مهندسی عمران دانشگاه آیتالله بروجردی بروجرد، با همکاری دانشگاه جامع علوم انتظامی امین، تحقیقی درباره اثر عوامل مرتبط با حواسپرتی و رفتارهای ترافیکی رانندگان انجام دادهاند. این مطالعه که با تمرکز بر رانندگان استان قزوین انجام شده، تلاش کرده است تصویری روشنتر از پیوند میان خطاها، تخلفات و ویژگیهای فردی رانندگان با میزان حواسپرتی آنها ارائه دهد؛ موضوعی که میتواند برای کاهش رفتارهای پرخطر در رانندگی و افزایش ایمنی جادهها کاربردی باشد.
این تحقیق با مشارکت ۴۸۶ نفر از رانندگان فعال استان قزوین و از طریق پرسشنامه انجام شده است. سپس دادهها با استفاده از روشهای آماری مربوطه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتهاند.
نتایج پژوهش نشان دادند که میان مؤلفههای مختلف رفتار رانندگی و میزان حواسپرتی رابطه معنادار و قابل توجهی وجود دارد. این مؤلفهها شامل لغزشها، اشتباهات، تخلفات عمدی و تخلفات غیرعمدی بودند. در میان آنها، «اشتباهات» بیشترین نقش را در پیشبینی حواسپرتی داشت. منظور از اشتباهات، تصمیمها یا عملکردهای نادرستی است که راننده در جریان رانندگی مرتکب میشود. پس از آن، تخلفات غیرعمدی، تخلفات عمدی و لغزشها نیز در افزایش حواسپرتی مؤثر بودند، هرچند شدت اثر آنها کمتر بود.
یافتههای این تحقیق همچنین نشان دادند استفاده از تلفن همراه در حین رانندگی و سابقه تصادف از مهمترین عوامل افزایش حواسپرتی در رانندگان هستند. در مقابل، رانندگانی که سطح تحصیلات بالاتری داشتند یا تجربه بیشتری در رانندگی کسب کرده بودند، کمتر در معرض حواسپرتی قرار میگرفتند.
این نتایج از دید پژوهشگران اهمیت آموزش هدفمند را برجسته میکنند؛ بهویژه آموزشهایی که بر کاهش رفتارهای پرخطر، افزایش آگاهی از خطرات تلفن همراه و اصلاح الگوهای رانندگی پس از تجربه تصادف تمرکز داشته باشند.
اهمیت این یافتهها که در «فصلنامه جاده» وابسته به مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی انتشار یافتهاند، در آن است که حواسپرتی را نباید فقط یک اتفاق لحظهای یا کاملاً تصادفی دانست. این پژوهش نشان میدهد بخشی از حواسپرتی با الگوهای رفتاری راننده ارتباط دارد و بنابراین میتوان با مداخله درست، احتمال بروز آن را کاهش داد.
برای مثال، وقتی استفاده از تلفن همراه یکی از عوامل اصلی شناخته میشود، میتوان از ترکیبی از راهکارهای آموزشی، نظارتی و حتی فناوریهای هشداردهنده استفاده کرد. همچنین تجربه بیشتر رانندگی و تحصیلات بالاتر احتمالاً از طریق افزایش آگاهی، کنترل بهتر توجه و درک بیشتر از خطرات ترافیکی به کاهش این مشکل کمک میکند.
نتایج این مطالعه بر لزوم توجه به رانندگانی که سابقه تصادف دارند نیز تأکید میکند. اگر فردی پس از تصادف همچنان رفتارهای پرخطر خود را اصلاح نکند، احتمال تکرار حواسپرتی و بروز حادثههای بعدی افزایش مییابد. به همین دلیل، مداخلات آموزشی پس از تصادف میتواند یکی از ابزارهای مهم در سیاستگذاری ایمنی باشد.
نظر شما