ژنها غذاهای مورد علاقه و خطر ابتلا به بیماریها را پیشبینی میکنند؟
بیشتر مردم تصور میکنند که انتخاب غذا فقط به عادتهای غذایی یا فرهنگ بستگی دارد، اما نتایج پژوهشهای جدید نشان میدهد، ژنها نیز نقش مهمی در تعیین ذائقه ما دارند.
برخی افراد عاشق غذاهای تند هستند، بعضی طعم شیرین را ترجیح میدهند و عدهای از سبزیجاتی با بوی تند مانند پیاز لذت میبرند، در حالی که برخی دیگر از آنها خوششان نمیآید.
اکنون پژوهشگران دانشگاه «کوئینزلند» استرالیا شواهدی یافتند که نشان میدهد، این تفاوتهای ژنتیکی در سلیقه غذایی، ممکن است سرنخهایی درباره خطر ابتلا به بیماریهای مزمن نیز در اختیار دانشمندان قرار دهد.
نتایج این پژوهش نشان میدهد، افرادی که از نظر ژنتیکی بیشتر به طعم و بوی پیاز علاقه دارند، معمولا فشار خون پایینتر و خطر کمتری برای ابتلا به دیابت نوع ۲ دارند.
چرا اثبات تاثیر غذا بر سلامت دشوار است؟
یکی از چالشهای بزرگ علم تغذیه این است که ثابت کردن تاثیر مستقیم یک ماده غذایی بر سلامت، کار سادهای نیست. برای مثال، افرادی که میوه و سبزی بیشتری مصرف میکنند، معمولا سبک زندگی سالمتری نیز دارند؛ ورزش میکنند، کمتر سیگار میکشند و مراقبتهای پزشکی بهتری دریافت میکنند، بنابراین تشخیص اینکه سلامت بهتر آنان حاصل رژیم غذایی یا عوامل دیگر، بسیار دشوار است.
به همین دلیل، دنیل هوانگ و همکارانش در موسسه علوم زیستی مولکولی دانشگاه «کوئینزلند» تصمیم گرفتند به جای بررسی مستقیم رژیم غذایی، از زاویه دیگری به موضوع نگاه کنند. آنان اطلاعات سلامت بیش از ۱۶۰ هزار فرد ۳۷ تا ۷۳ ساله را بررسی کردند.
پژوهشگران استدلال کردند، از آنجا که حس چشایی و بویایی به شدت بر انتخابهای غذایی تاثیر میگذارند، ژنهایی که بر این حواس تاثیرگذار هستند، ممکن است سرنخهای ارزشمندی در مورد چگونگی ارتباط رژیم غذایی و بیماری ارائه دهند. آنان دادههای بانک زیستی بریتانیا، پایگاه داده عظیم سلامت حاوی اطلاعات صدها هزار نفر در بریتانیا را تجزیهوتحلیل کردند.
پژوهشگران ۳۲۵ ژن مرتبط با حس چشایی و بویایی را مطالعه کردند و ارتباط آنها را با علاقه افراد به ۱۴۰ نوع ماده غذایی سنجیدند. برای اطمینان از صحت نتایج، یافتهها گروه دیگری از شرکتکنندگان از مطالعه طولی والدین و کودکان «آون» (Avon) که شامل بزرگسالان جوانتر حدود ۲۵ سال بود نیز مورد مطالعه قرار دادند.
نتایج نشان داد، افرادی که از نظر ژنتیکی تمایل بیشتری به خوردن پیاز دارند، بهطور متوسط فشار خون پایینتر و احتمال کمتری برای ابتلا به دیابت نوع ۲ دارند.
آیا پیاز عامل این تاثیر است؟
نتایج الگوی جالبی را نشان داد، افرادی که ژنهایشان باعث میشد بیشتر از پیاز لذت ببرند، بیشتر احتمال داشت که فشار خون پایینتری داشته باشند و خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در آنان کمتر باشد.
پیاز سرشار از ترکیبات گیاهی و مواد مغذی است که در تحقیقات گذشته نیز فواید احتمالی آنها بررسی شده است. نتایج برخی تحقیقات نشان دادهاند که ترکیبات موجود در پیاز میتوانند التهاب را کاهش دهند، عملکرد رگهای خونی را بهبود ببخشند و به تنظیم قند خون کمک کنند.
با این حال، پژوهشگران تاکید کردند که پژوهش جدید برای بررسی تاثیر مستقیم پیاز طراحی نشده بود. هدف اصلی این پژوهش، بررسی این موضوع بود که آیا ترجیحات غذایی که ریشه ژنتیکی دارند میتوانند به درک بهتر ارتباط میان رژیم غذایی و بیماریها کمک کنند یا خیر.
پژوهشگران از روش آماری پیشرفته «تصادفیسازی مندلی» استفاده کردند که از تفاوتهای طبیعی ژنتیکی برای بررسی احتمال وجود رابطه علت و معلولی میان دو عامل بهره میگیرد. این روش به دانشمندان کمک میکند تا تشخیص دهند ارتباط واقعا ناشی از تاثیر مستقیم یک عامل است یا فقط یک همزمانی و همبستگی آماری محسوب میشود، روشی که انجام آن در کارآزماییهای بالینی بلندمدت معمولا بسیار دشوار و پرهزینه است.
به گفته پژوهشگران، این رویکرد میتواند علم تغذیه را از اتکا به مشاهدات ساده فراتر ببرد و شواهد محکمتری درباره نقش واقعی غذاها و الگوهای غذایی در بروز بیماریها ارائه کند.
چرا این یافته اهمیت دارد؟
رژیم غذایی ناسالم، یکی از مهمترین عوامل تهدیدکننده سلامت در جهان است و هر سال میلیونها نفر به دلیل بیماریهای قلبی، سرطان و دیگر بیماریهای مرتبط با تغذیه جان خود را از دست میدهند. همچنین شیوع چاقی و دیابت نوع ۲ در بسیاری از کشورها با سرعت در حال افزایش است.
البته این پژوهش محدودیتهایی نیز دارد. انتخاب غذا فقط به ژنها وابسته نیست و عواملی مانند فرهنگ، درآمد، سنتهای خانوادگی و دسترسی به مواد غذایی نیز نقش مهمی در آن دارند. افزون بر این، مطالعات ژنتیکی نمیتوانند همه جنبههای رفتار غذایی انسان را توضیح دهند، بنابراین، هنوز به پژوهشهای بیشتری نیاز است تا مشخص شود چرا علاقه ژنتیکی به پیاز با سلامت بهتر ارتباط دارد.
با این حال، این پژوهش دیدگاه جدیدی به علم تغذیه ارائه میدهد؛ به جای آنکه پژوهشگران فقط به گفته افراد درباره آنچه میخورند تکیه کنند، اکنون میتوانند از اطلاعات ژنتیکی برای کشف ارتباط واقعی میان رژیم غذایی و بیماریها استفاده کنند.
نوریج گزارش کرد، دانشمندان امیدوارند که این رویکرد در آینده به ارائه توصیههای تغذیهای شخصیسازیشده و طراحی راهکارهای موثرتر برای پیشگیری از بیماریهای مزمنی مانند دیابت و بیماریهای قلبی منجر شود.
نتایج این پژوهش در نشریه BMC Medicine منتشر شده است.
نظر شما