قدیمیترین اختروشهای جهان کشف شدند
تلسکوپ فضایی اقلیدس (Euclid) متعلق به آژانس فضایی اروپا (ESA) موفق به کشف ۳۱ مورد از قدیمیترین اختروشهای شناخته شده در جهان شده است.
برخی از قدیمیترین اختروشهای جهان کشف شدهاند و دو مورد از این هستههای عظیم و خیرهکننده کهکشانها که انرژی خود را از سیاهچالههایی غولآسا میگیرند، قدیمیترین اختروشهایی هستند که تاکنون در تاریخ کیهان مشاهده شدهاند. این اجرام زمانی با نوری معادل یک تریلیون خورشید میدرخشیدند که عمر جهان تنها ۶۷۰ میلیون سال بود؛ یعنی فقط پنج درصد از سن کنونی کیهان.
به نقل از فیز، اختروشها مرحلهای کوتاه در چرخه زندگی یک کهکشان را نشان میدهند؛ مرحلهای که در آن مقادیر عظیمی از ماده بهصورت مارپیچی به سوی سیاهچاله ابرپرجرم مرکزی سقوط میکند و در نتیجه، مقدار فوقالعاده زیادی انرژی آزاد میشود. در این دوره، هسته کهکشان از هر جرم دیگری در جهان درخشانتر است و اغلب صدها تا هزاران برابر بیشتر از کل کهکشان میزبان خود نور تولید میکند.
دانشمندان دهههاست که در جستوجوی نخستین اختروشهای جهان هستند. این اجرام نشان میدهند که در نخستین روزهای شکلگیری کیهان چه اتفاقاتی رخ داده است؛ از جمله اینکه نخستین سیاهچالههای ابرپرجرم و کهکشانها چگونه شکل گرفتند. با این حال، یافتن اختروشهای متعلق به آن دوران بسیار دشوار است؛ زیرا از یک سو تعداد کمی از کهکشانها فرصت یافته بودند به اندازه کافی رشد کنند و از سوی دیگر، نور اولیه این اجرام هم بسیار کمفروغ است و هم به راحتی با نور ستارگانی که به ما نزدیکتر هستند، اشتباه گرفته میشود.
تلسکوپ اقلیدس که در سال ۲۰۲۳ به فضا پرتاب شد، اکنون در حال کاوش عمیقتر در این بخش اسرارآمیز از تاریخ نخستین کیهان است و نتایج هیجانانگیزی به دست آورده است. این تلسکوپ تاکنون ۳۱ اختروش جدید را در جهان آغازین کشف کرده و مرز مشاهدات را به زمانی عقب برده است که عمر کیهان تنها ۵ درصد از سن کنونی آن بود.
این سالمندان کیهانی زمانی با روشنایی معادل یک تریلیون خورشید میدرخشیدند که عمر جهان تنها ۶۷۰ میلیون سال بود؛ یعنی فقط پنج درصد از سن امروزی آن.
اختروشهای بسیار اولیهای که تاکنون میشناختیم، تنها نوک کوه یخ بودند؛ اجرام نادر و فوقالعاده درخشانی که یافتن آنها آسانتر بود. تاکنون تعداد کافی از اختروشهای متعلق به نخستین دوران جهان کشف نشده بود تا بتوان آنها را به عنوان یک جمعیت آماری مورد مطالعه قرار داد. اما کشف جدید اقلیدس این وضعیت را تغییر داده و علاوه بر اجرام بسیار درخشان، بخش عمدهای از جمعیت اختروشهای باستانی را نیز شناسایی کرده است.
این مشاهدات نشان داد که این اختروش درون کهکشانی قرار دارد که سرشار از غبار و گاز است و با سرعت بسیار زیادی ستارههای جدید تولید میکند. این یافته سرنخهایی درباره ویژگیهای کهکشانهای میزبان نخستین سیاهچالههای ابرپرجرم در اختیار دانشمندان قرار میدهد.
این اختروشها متعلق به یکی از جذابترین دورههای تاریخ کیهان هستند که با نام دوره یونش مجدد (Epoch of Reionization) شناخته میشود؛ زمانی که جهان از حالتی سرد و تاریک که به «عصر تاریکی» معروف است، به جهانی داغ و یونیزه تبدیل شد؛ یعنی زمانی که نور پرانرژی، اتمها را یونیزه و از هم جدا کرد. این دوره گذار، مرحلهای سرنوشتساز در تاریخ جهان بود که زمینه را برای شکلگیری تمام ساختارهایی که امروز در کیهان مشاهده میکنیم، فراهم کرد.
۳۱ اختروشی که در این پژوهش گزارش شدهاند، با استفاده از دادههای پیمایش گسترده اقلیدس (Euclid Wide Survey) کشف شدهاند؛ طرحی که پس از تکمیل، بیش از یک سوم کل آسمان را پوشش خواهد داد.
ماموریت اقلیدس با هدف آشکار کردن رازهای جهان تاریک طراحی شده است. این تلسکوپ در حال بررسی ترکیب، تاریخچه و روند تکامل جهان و همچنین تهیه نقشهای از ساختارهای بزرگمقیاس کیهان است. اقلیدس در جریان رصد میلیاردها کهکشان، همزمان اختروشهای فراوانی را نیز شناسایی خواهد کرد و اطلاعات بیسابقهای درباره نخستین دوران تاریخ کیهان در اختیار اخترشناسان قرار خواهد داد.
نظر شما